Ger's Reisverslagen

Een weekje op de wadden

Waterstanden Lauwersoog in het jaar 1990

zondag 19 augustus 12.00 uur.

We vertrekken vanuit Holwerd voor een weektocht door het oostelijk waddengebied. Een groep van vier ervaren kanovaarders onder leiding van ondergetekende. De bedoeling is zoveel mogelijk te leren, zodat de vier in de toekomst zelfstandig dit soort tochten kunnen ondernemen.

Die vier zijn in volgorde van leeftijd: Corry, Johan, Wim en Lau in respectievelijk een noctiluca, mirounga (van het eerste uur met een vlakke bodem), fjord of iets dergelijks en weer een vlakke mirounga. Zelf vaar ik in de noctiluca. Deze groepssamenstelling gaf in de loop van de week een goede kijk op het gedrag van de verschillende types onder zware omstandigheden en verschillende belading.

Een belangrijk gegeven was dat we kort na nieuwe maan zijn vertrokken, dus donkere nachten, springtij en sterke stromingen kunnen verwachten.

De samenstroom van geulen zorgt voor mooie wasbord effecten en geven een voorproefje van wat ons nog te wachten staat. We pauzeren op een juist droogvallende zandplaat, waar de stroom met grote vaart probeert zoveel mogelijk zand weg te schuren. Na het opeten van enkele bananen, die toch niet zo succesvol kunnen worden meegenomen in zo'n volle boot, gaan we na ongeveer een uur weer te water langs een nu steile kant. We willen de oostpunt ronden en daar ter hoogte van de kaap wachten tot de stroom omslaat en we terug kunnen varen naar het rif.

Om ongeveer 17.00 uur komen we hier aan en zoeken een beschutte plek in de duinen om eten te koken. Tijdens dit vorstelijke diner van vers gemaakte spaghetti met zand, begint het te regenen. Als we om 19.00 uur weer in de boot stappen zijn we doornat en is het zicht teruggelopen tot ca. 200 meter. We varen tot buiten de branding en kunnen de kustlijn nog net zien. De wind is al flink toegenomen en trekt steeds meer aan. Langzaam glijdt de kust van Ameland aan ons voorbij en verdwijnt tenslotte.

Er is nu geen enkel herkenningspunt meer over, alleen blijft het kompas nu het enige aangewezen instrument om de richting te vinden. De afstand moeten we maar bepalen aan de hand van het horloge, waarmee we de vaartijd bepalen en daaruit de afgelegde weg kunnen afleiden. Om ons heen veranderen de golven langzaam en we verleggen de koers naar het zuiden. We raken in een zeer sterk wasbord waarbij de golven opspatten en door de wind sterk verwaaien, natuurlijk recht in ons gezicht. De stroom die naar binnen moet lopen is nog erg zwak en door de wind die naar het zuidwesten is gedraaid hebben we daar weinig of geen profijt van.

Echter; opeens komt er een boei in zicht en wel de geel-zwarte westboei Pinkegat van Het Rif. We zijn op de meter nauwkeurig waar we zijn moeten.

Nu dus om de zuidkant van Het Rif heen het Pinkegat in en de juiste boei de PG1A zoeken om aan land te gaan en zo min mogelijk te sjouwen met de boten.

Aan land en zoeken naar het hoogste punt in de buurt. We vertrouwen het niet helemaal en besluiten wat verder te varen. Op dat moment horen we een motorboot en jawel hoor daar komt de vogelwacht van Engelschmanplaat die komt informeren wat wij komen doen. Na dat uitgelegd te hebben wijst hij ons de plek waar we zo hoog mogelijk staan en vraagt of wij na een uurtje niet meer over de plaat willen lopen om de vogels niet te verstoren (alsof we daar nog zin in hebben).

Nu de tenten opzetten. Lau kijkt nogal met tegenzin om zich heen en vindt de "kamping" niet zo geslaagd. Maar ja als je op de wadden wilt varen zul je dit toch voor lief moeten nemen. De boten worden uitgepakt en de tenten tevoorschijn gehaald. Wim en Johan gaan in de slag met een eenstokstent, Corry en Lau met een oud tweepersoonstentje met twee stokken, een noklat in de slaaptent en twee losse stokken in de voortent. Ikzelf ga mijn nieuwe Phreerunner uitproberen, een anderhalf persoons, enkeldakstent van Goretex met een boog.

Na ongeveer 10 minuten ben ik zover dat ik de tent kan inrichten en even kan kijken hoe de anderen ervoor staan. Lau probeert zijn binnentent met kleine pennetje vast te zetten, waarna de buitentent met een soort smalle plankjes wordt 'verankerd', want houten haringen zijn niet zo hard nodig volgens deze kampeerder. Maar alla hij had in ieder geval zijn best gedaan om toch wat hout mee te nemen. Na enige tijd stond de tent overeind en het leek wel wat. De wind was langzaamaan sterker geworden en begon een beetje op een klein stormpje te lijken. Maar de tent van Lau stond!! met de achterkant in de wind en met een boot op deze achterkant als extra ballast, want je weet maar nooit.

Wim en Johan waren na een half uur proberen tot de conclusie gekomen dat het opzetten van een eenstokstent in deze situatie niet zo gemakkelijk gaat. Normaal opzetten, met eerst de binnentent en daarna de buitentent eromheen resulteerde in een tent waar je geen ruimte meer over had in de binnentent want het doek werd ingedrukt tot aan de paal en was niet meer af te spannen. Daarom nu geprobeerd de buitentent eerst vast te zetten en de paal er dan in te steken. Resultaat idem dito, weer geen binnentent. Conclusie: deze tent was hier gewoon onbruikbaar.

Goede raad is duur en er werd besloten dat de vier Boskoopse vrienden in een tent zouden slapen. Drie man in de binnentent en een (Wim, want die was de langste) in de voortent met zijn voeten naar buiten en zijn benen in een overlevingszak (toch wel gemakkelijk zo'n ding bij je te hebben!). Later bleek dat deze opstelling een groot voordeel had, want Wim kon nu de buiten-tent naar beneden houden zonder uit zijn slaapzak te komen.

Deze situatie ontlokte aan Corry de uitspraak: "Nu begrijp ik pas waarom die zeekanovaarders altijd alleen in een tentje liggen"

Vanaf de boot had ik een sleeplijn aan een paal (met een verbodsbord erop) vastgebonden zodat we een 'droog'lijn hadden met als extra voordeel een geborgde boot.

Aldus gingen we de nacht in.

Van slapen kwam niet veel en tussen de half slaap en half waak situaties in hoorde ik af en toe iemand hameren en/of vloeken omdat er weer iets was misgegaan.

maandag 20 augustus

Gecorrigeerd met behulp van de stroomatlas: Hoogwater ca 10.30

Om precies drie uur in de nacht hoorde ik een gigantische windvlaag en tegelijkertijd een soort scheurend geluid. Wat nu weer ? tent gescheurd? naar buiten kijkend hoor ik weer een aantal personen uit de slaapzak kruipen en ik zie de buitentent van Lau, vastgehouden door de achteropgelegde kano als een vod in de wind wapperen. Niet gescheurd maar volledig van zijn plankjes geslagen, gewoon opgetild en afgeschoven. (daarom zitten er van die keepjes in de houten haringen) Wim lag al in stelling om de tent vast te houden en de anderen naar buiten in de stromende regen om de zaak weer vast te zetten. Als borg werden nu nog twee extra kano'_ gebruikt zodat na een poosje de rust weer terugkeerde en er dus een vreemd uitge-doste tent op de plaat stond.

De daarop volgende uren draaide de wind zodat binnen de kortste keren de regen via kontakt tussen binnen- en buitentent vrij spel had en er om vijf uur iemand onder het uiten van krachttermen wakker werd, liggend in een drijfnatte slaapzak.

Om half zeven liep de wekker af voor het weerbericht. "NW 7 á 8 Beaufort en in de avond in Delfzijl ruim een halve meter verhoging". Voorwaar geen aanlokkelijk weerbericht. Het is pas na 10 uur hoogwater dus hebben we nog ruim de tijd om ons daarop voor te bereiden. Even naar buiten kijken voor alle zekerheid hoe alles er bij staat en dan ontdekken dat de zee nog ongeveer 20 meter van de tenten verwijderd is. Toch de anderen maar wakker gemaakt om in te pakken want de vloed is op dit moment vrij sterk en die verhoging zou nu ook wel gedeeltelijk op kunnen treden. Mooi inpakken is er niet bij, alles wordt in de boten gestouwd inclusief zand en water en om acht uur zitten we in de kano's.

Geen vijf minuten te vroeg want we hoeven de boten niet te sjouwen, we gaan vanzelf drijven.

Op nu naar Lauwersoog want dat is het enige wat nu te bereiken is. (Nog even overwogen om rechtstreeks naar de kust te varen want dat is nu wel mogelijk. De terugreis kan echter een stuk moeilijker zijn met een andere waterstand.) Met de wind nu schuin in de rug varen we langs Engelschmanplaat door een zeer onrustige zee. We volgen de groene boeien en door de draaiing van de geul krijgen we op een gegeven moment de wind pal in de rug.

Hoe zit het met de vaarders? Johan heeft geen enkel probleem, evenals Corry en Wim. Lau heeft echter de grootste moeite om bij te blijven en moet steeds corrigeren. Zelf zat ik het eerste stuk niet zo lekker maar dat verdween na enige tijd. Vlak voor Lauwersoog worden de golven prachtig hoog en regelmatig, zodat er weergaloos goed gesurfd kan worden. Nu de haven indraaien waarbij Corry bijna de boot (haven) mist omdat ze iets te laat was met corrigeren op de wind en de stroomsnelheid. In de haven beginnen voor Corry de problemen. Ze kan bijna niet tegen de wind inkomen en moet een zeer vreemde bocht maken om bij de sluis te komen.

Gelukkig kunnen we snel naar binnen. We besluiten naar Oostmahorn te varen want daar is een redelijke kamping bij de jachthaven. De afstand naar Oostmahorn is maar klein: ca.4 km. Als we de sluis uitvaren krijgen we de wind schuin van voren maar we varen al snel langs een eiland beschut voor de wind. Echter!!! Een eiland heet eiland omdat het totaal omgeven is door water. Zo ook bij dit eiland. We krijgen de volle laag bij een koers naar Oostmahorn (schuin van voren op ongeveer 2 uur) en kunnen wel vergeten deze koers te varen. De enige mogelijkheid is recht tegen de wind in naar de overkant varen en dan kort langs de kant naar Oostmahorn. Oversteek ca. 1500 meter.

Wie heeft er nu problemen? Corry kan de boot niet over bakboord in de wind krijgen. Om toch tegen de wind in te kunnen varen moet ze helemaal rond. Johan heeft ook de nodige problemen evenals Wim. Lau kan elke koers varen die hij wil, behalve natuurlijk voor de wind. Ikzelf heb geen problemen.

Wat is er aan de hand? De oorzaak van dit oploeven en afvallen moet worden gezocht in de belading van de kano's. Lau heeft zijn natte tent voorin gepropt en is dus voor te zwaar beladen hij loeft dus op een verschrikkelijke manier op. Corry en Johan hebben de etenswaren (veel blikken en vocht) in het achtercompartiment gestopt en liggen dus iets te ver achterover en vallen af. Mijn eigen boot was vrij neutraal en de belading was als volgt.

voorin: slaapzak, matrasje en alle kleding

achterin: tent, haringen (hout), karretje, klompen, fireblock en nog wat rommeltjes.

In het compartiment achter het zitje: kookspullen, water, voedsel en verder alles wat met eten te maken heeft.

Wat is oploeven? Kort gezegd het uit de koers lopen van de boot doordat de wind het achterschip wegduwt. Bij afvallen is de windkracht op het voorschip overheersend. Ook al heeft in dwarsprofiel het voorschip het grootste oppervlak vergeleken met de achterzijde, een boot zal oploeven, omdat door de vaarsnelheid de grip op het water van het voorschip groot is (omdat deze het water klieft) en weinig op de achterzijde (het water wordt hier losgelaten).

Terug naar de koers. Tegen de wind in. Een strakke noordwesterstorm, door niets gehinderd, blaast over het Lauwersmeer. De golven zijn binnen 50 meter van de kant al op volle sterkte en worden door de wind daarna vlakgeblazen. De hoogte is ca 50 cm zodat de waterdiepte hier ongeveer 3 meter moet zijn.